Search
  • minekobal

Merak sağlığa iyi gelir

Updated: Jul 11

Hayat yaşanmalı ve merak canlı tutulmalıdır. Kişi asla, sebebi ne olursa olsun hayata sırtını dönmemelidir.

Eleanor Roosevelt


Merak, bilimsel keşfin itici gücüdür. Uygarlığı ilerleten aklımızı kullanmanın ardında merakımız var. Sağlık temasına merak perspektifi ile bakıyorsak, daha tepeden bir yerden ve iddialı bir giriş yapalım. Merak insanoğlunun hayatta kalmasını sağlayan dürtüdür.


Kültürel psikolog Jerome Bruner’in dediği gibi “Merak o kadar önemlidir ki; sadece bireyin değil tüm insan türünün hayatta kalması için gereklidir”. Nörobilim uzmanı Michael Gazzaniga ise merakı, özellikle insanın hayatta kalmak ve uyum sağlamak ile tanımlayabileceğimiz evrimsel dürtüsüyle ilişkilendirmiştir. Bilimsel referanslarımızdan sonra biraz günlük hayata geçebiliriz. Doğaya karşı veya daha iyi gelecek bir ifadeyle doğada hayatta kalmak, barınabilmek, yemek yiyebilmek, iletişim kurabilmek için insanlar hep merak ederek ve deneyerek bugünkü üst düzey formuna ulaşmıştır.


Bugün hikaye nasıl, yaşımız ilerledikçe fiziksel, zihinsel ve ruhsal olarak sağlıklı kalmanın formüllerini arıyoruz. Bu arayışa bizim yanıtımız ise çok sade MERAKLI KALIN


Yaş aldıkça, daha fazla kabullenmeye başladıkça, merak azabilir. Ancak inanıyoruz ki merakı taze tutabilmek bizim seçimimiz ve yaşlı erişkenlerin buna daha da çok ihtiyacı var. Daha doğrusu çalışmalar da bu yönde, merak ederseniz bir örnek; Swan ve Cornelli’nin 1996 yılında yaptıkları ve alanında ilk olan çalışmada yaş ortalaması 70 olan erkek grubunda 5 yıllık takip sonuçlarına göre çalışmanın başında merak seviyeleri daha yüksek olanların daha uzun yaşadığı görülüyor. Etkileyici olmadığını söyleyemeyiz. Merak edersek hayata daha fazla tutunuyoruz, daha dolu dolu yaşama nedenimiz oluyor. Bu çalışma merakın ölüme karşı direnç iddiasını ortaya koyan ilk çalışmadır. Aynı şekilde 68 yaş ortalamasına sahip kadınlar için araştırma tekrarlandığında sonuç benzer çıkmıştır. İyi haberlere devam edelim. Merakı az olan yaşlılarda Alzheimer teşhis oranı da daha yüksek çıkmış. (Swan)


Merak yaşla birlikte azalma eğiliminde bunu biliyoruz ancak merakı bir şekilde yeşertmeye devam edebilmenin de bilişsel işlevsellik ve fiziksel sağlık üzerinde olumlu etkileri olduğunu da biliyoruz. (Sakaki)

Bu noktada "Meraklı doğulur mu? Meraklı olunur mu?" sorusuna geliyoruz. Yapılan çalışmalar dopaminerjil sisteme bu konuda kredi veriyor (Sakaki) Bazılarımız biraz daha şanslı dünyaya gelmiş olabilir. Ancak hepimizin alacağı yol var, bu da tutunacağımız büyüteceğimiz iyi haberimiz.


2014 yılınca Gruber ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada önemi çok da yüksek olmayan ancak merakı tetikleyecek sorular sorulduğunda zihinsel aktivitenin artığı gözlemlenmiştir. Merak ettiğimizde bilişsel olarak daha zinde olmanın ötesinde duygusal olarak da kendimizi daha iyi hissediyoruz. Dopamin reseptörleri ödül tadında çalışıyor çünkü. İyi hissetmek de sağlıklı kalmak için çok değerli bir başlangıç noktası.


Merak yeniyi sever

Hayatımızda yeniliklere ne ölçüde alan yaratabiliyoruz? En sade ve güçlü sorumuz bu olabilir. Yenilikleri hayatımıza aldıkça merakımızı da taze tutabileceğiz. Buradaki ince çizgi hem yenilikleri almak, hem de şekerci dükkanına düşmüş çocuk tuzağına düşmeden odağımızı koruyabilmek olacaktır.


Yaş almak ile başlamıştık, biraz oradan devam edelim. İş hayatındaki sorumluluklar azaldıkça, hatta iş hayatının kendisi azaldıkça sağlık sorunları da artmaya başlıyor. Çevremizle kurduğumuz ilişki iş ile sınırlı ise, tablodan iş çıktığında yalnızlıkla baş başa kalıyorlar. Bu da baş etmesi çok kolay bir durum değil. Önce biraz kızgınlık, sonra hafif bir depresyon ve vurdumduymazlık gibi farklı farklı duygu durumları tarifleyebileceğimiz bir alana doğru gidebiliriz. İş yaşamı koşturma rutini ile birlikte bizim bir talepte bulunmadan merak edeceğimiz konuları da sunuyor. Dolayısıyla bu sorumluluğu kendimiz üstlendiğimizde biraz daha bilgimiz olan, çocukken ilgimizi çeken başlıklardan başlayarak merakımızı tetikleyen temaları seçip, orada büyüyebiliriz. Çocukların doğal olarak anlamak için deneyimlemek için duyduğu isteği, öncesinde bilinçli olarak taklit ederek sonrasında da akışına bırakarak tadını çıkarabiliriz.

Aralarda sıkılabiliriz, canımız hiç bir şey yapmak da istemeyebilir. Bunlar da çok insani hepimizde olan duygular. Ancak tüm duygusal çeviklik ve dayanıklılık sohbetlerinde neyi öğrendik? Bizler duygularımız değiliz. Onlar arabanın arka koltuğunda oturuyorlar ve sesleri çok çıkıyor. Direksiyonda biz varız. Sıkıldığımızı kabul edip sonrasında da farklı bir şeyler yapmayı seçebiliriz.Yapacak o kadar çok şey var ki, sanat ile tekrar tanışabiliriz, çok film, sergi, müze konser var... Sonra pasif bir eylem de olmasın bu, merakın içine hareket kattığımızda anlam kazanıyor. İzlediğiniz filmi, sergiyi birileriyle paylaşın, tartışın diyalogunu kurun. Paylaşmak yalnızlığa iyi gelir.


Hepimizin karşılaştığı gazete haberlerini hatırlayalım; 75 yaşında İngilizce öğrendi, 80 yaşından sonra ilk kez boğaz yüzerek geçti, 90 yaşında maraton koştu, 65 yaşından sonra ilk şiir kitabını çıkardı... Bizim de yeni bir hikayemiz olabilir.

Bizden bir örnek de güzel gelecektir, "Köyde kitap okuyan teyze"


https://www.youtube.com/watch?v=DGIstLVzAT8

Özetle merak çekiciliğini sadece içinde barındırmıyor, sağlığımıza da iyi geliyor, yaşlanmayı geciktiriyor.


Meraklı kalın, sağlıkla kalın🎈

Ah yeniden başlamak hayata

Çocukluğa, aşka ve sanata!

Cahit Stkı Tarancı



Swan GE1, Carmelli D. Psychol Aging. 1996 Sep;11(3):449-53. Curiosity and mortality in aging adults: a 5-year follow-up of the Western Collaborative Group Study.

Sakaki, M., Yagi, A. and Murayama, K. (2018) Curiosity in old age: a possible key to achieving adaptive aging. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 88. pp. 106­116. ISSN 0149­7634 doi: https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2018.03.007 Available at http://centaur.reading.ac.uk/75889/

Gruber, Matthias J., Gelman, Bernard D., & Ranganath, C. (2014). States of curiosity modulate hippocampus-dependent learning via the dopaminergic circuit. Neuron, 84(2), 486-496. doi:http://dx.doi.org/10.1016/j.neuron.2014.08.060)

79 views

©2019 by meraklısına.... Proudly created with Wix.com