Search
  • minekobal

Antik çağda merak: Sokrates

Sorgulanmamış bir hayat yaşamaya değmez

Sokrates

Evde kendi iç diyaloglarımızda hayatı bol bol sorguladığımız bu süreçte kiminle sohbet etmek isterdin sorusuna vereceğim ilk yanıt Sokrates olurdu. Merak ve meraklı diyalogları çalışırken de Sokrates’i ayrıca yazmak için bir fırsat diye de görebiliriz. Önce biraz Sokrates ile ilgili neleri biliyoruz, neleri bilmiyoruz sorusuyla başlayıp, ölümüyle birlikte verdiği mesaj ile devam edebiliriz. Sonra da kendimizden doğru Sokrates’in adına haddimizi aşarak sorular sorabiliriz. Belki siz de bu vesile ile birkaç acemi çocuk bakış açısıyla, sade ve sakin yeni birkaç soru keşfedersiniz…

Önce elimizde neler var sorusuyla başlayalım.

Felsefe tarihini öncesi ve sonrası diye kendi ismiyle ayırdığını biliyoruz. Ancak kendi imzasıyla hiç bir yazılı metin bırakmadığını da biliyoruz. Çünkü Sokrates’in inancı birebir ve küçük gruplarda tartışarak bilgiye ulaşmak yönündeydi. Hatta meşhur şimdiki gençler serzenişinin devamında Mısır efsanesinden şöyle söz eder:

“Yazı insanların hafızalarını köreltti, onları tembelleştirdi...Gençler artık çok şey duyuyor ama hiçbir şey öğrenmiyorlar. Görünürde bilgili olsalar da temelleri boş.”

Bügün yazı yerine “internet” diyerek aynı cümleyi okuyabiliriz. Sadece gelen bilgiyi satın almak yerine dinamik bir diyalogu öne çıkardığı için de belki hiç yazmadı. Ancak sonrasında Platon kendisinden bol bol bahsetti, Aristophanes “Bulutlar” oyununda yine Sokrates’i anlattı.


Başka neleri biliyoruz?

Atina’nın sokaklarında dolaşarak hayat hakkında sorular sorduğunu biliyoruz. (kendinden önceki filozoflar “madde nedir” gibi evreni anlamaya çalışırken Sokrates’in odağı daha hayata ve insana dair kavramlar olmuştu)

Bu soruları “Sokratik Yöntem” olarak tanımlanan bir yaklaşımla yönelttiğini, “negatif bir bilgelik” sergilediğini biliyoruz. Cesaret nedir diye sorduğunda, didaktik bir tanım vermek yerine doğru sandığımız “cesaret” tanımını biraz ironi ile tekrar sorgulatmak ve buradan yeni bir fikir doğurtmak üzere ilerliyordu. Bu nedenle de sokratik yaklaşım “ironik ve mayotik” olarak adlandırıldı. Fikirleri soru sorarak doğurtmasının ardında, annesinin ebe olmasının yattığı da popüler varsayımlardan biri. Böyedir tabii ki diyemiyoruz, ancak söylemezsek eksik kalırdı:-)


Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.

Sokrates


Biraz da meşhur savunmasından ve ölümünden bahsedelim.

Dramatik bir ölüm hikayesi, belki de bugüne kadar popülaritesini korumasının yanıtı da savunmasından geliyor. Neden suçlanmıştı diye merak ederseniz. Atina’nın karşındaki Sparta’yı övmesi ve gençlerle yaptığı sohbetlerle otoriteyi zorlayarak ahlaklarını bozduğu için mahkeme karşına çıkmıştı. O dönemde Atina’da pembe dizilerden çıkmışçasına bol bol tanrı vardı, aşk hayatları, hırsızlıklar ve ihanetleri magazinsel olan bu kadar çok tanrıya inat Sokrates kendi iç sesiyle sorular soruyordu. “Diamon” dediği içsesini vicdanı olarak da düşünebiliriz. Vicdanı ona insanların erdem için bilgi sahibi olmaları gerektiğini söylüyordu. Bilen insan, kötülük yapamaz. Dolayısıyla da tüm kötülüklerin temelinde cehalet vardır çıkarımı da böyle şekillenmişti. Bu kadar sade ve köşeli bir yaklaşım o dönemin politikalarıyla da çelişince, Sokrates kendini gençlerin ahlakını bozan bir ahlak filozofu ve döneminin “trolü” olarak mahkeme karşısında bulmuştu. Sonrasında mahkeme onun kahramanlaşması için af dilemesini talep etse de, Atina’yı terk edecek fırsatları olsa da Sokrates düşünceleri uğruna ölmeyi seçmişti.


Şimdi tam bu noktada Soktates’i bugünün dünyasına davet etsek, sokaklarda dolaşamasa da bize neler sorardı? Sokrates sadece hayatın anlamını değil, insanların hayatlarından ne beklediklerini de anlamaya çalışıyordu. Biz nasıl yanıtlar verirdik? Devamında yeni sorularımız neler olurdu?

  • Seni ne mutlu eder?

  • Sana göre erdem nedir? Erdemli bir davranış nasıl olmalıdır?

  • Hayatın anlamını nasıl tanımlarsın?

  • Korkuyu nasıl tanımlarsın?

  • Özgürlük ne demek sence?

  • Güvende olmak ne demek?

  • Güvende olmak için nelerden vazgeçersin?

  • Özgürlüğün için nelerden vazgeçebilirsin?

  • En iyi hayatımızı nasıl yaşayabiliriz?

  • Sence sorabileceğim en meraklı soru ne olurdu?


Durmadık devam ediyoruz…

  • Bundan bir iki ay önce bu soruların yanıtları nasıl olurdu?

  • Şu anda nasıl yanıtlarsın?

  • Evden çıktıktan sonra nasıl yanıtlayacağını hayal ediyorsun?

Sokrates’in sorularıyla meraklı ve evde kalın 🎈



91 views

©2019 by meraklısına.... Proudly created with Wix.com